Πως αντιμετωπίζονται οι κυριότερες μυκητολογικές ασθένειες

 

Καλλιεργητικές & φυτοπροστατευτικές

φροντίδες για την καλλιέργεια της αμπέλου

 

  • Εγκατάσταση νέου αμπελώνα και γενικές οδηγίες για ηλικιωμένους
  • Ποιος ο ρόλος του Χαλκού και του Θείου στη προστασία της καλλιέργειας

 

 

   Του   Νίκου Α. Νικολάου

Καθηγητή Δρ Γεωπονίας ΑΠΘ στην Αμπελουργία – Oινολογία

 

    Το αμπέλι είναι ένα φυτό το οποίο μπορεί και προσαρμόζεται σε ένα ευρύ φάσμα εδαφικών τύπων και κλιματικών συνθηκών. Καλλιεργείται με επιτυχία σε ελαφρά ξηρά και άγονα εδάφη, αλλά και σε γόνιμα, βαθειά και  αρδευόμενα .

    Έχει το προνόμιο να συμπεριφέρεται πάρα πολύ καλά κάτω από ξηρικές συνθήκες καλλιέργειας σε εδάφη μικρής γονιμότητας, με κατάλληλο σύστημα διαμόρφωσης και εξειδικευμένες καλλιεργητικές τεχνικές, όπου παράγει αρίστης ποιότητας προϊόντα οινοποιίας.   Από το άλλο μέρος σε εδάφη περισσότερο γόνιμα και αρδευόμενα μπορεί, με ανάλογα συστήματα διαμόρφωσης και καλλιέργειας, να παράγει καλής ποιότητας κρασιά κοινής κατανάλωσης και επιτραπέζια σταφύλια.

    Έχει επίσης το προνόμιο να μην εξαρτάται τόσο άμεσα από τις λιπάνσεις, όσο άλλα μονοετή φυτά με επιφανειακό ριζικό σύστημα, δεδομένου ότι διαθέτει ριζικό σύστημα το οποίο ανάλογα με τον τρόπο καλλιέργειας αποικίζει μεγάλο όγκο εδάφους. 

    Οι κυριότερες μυκητολογικές ασθένειες που προσβάλλουν το αμπέλι, στις ξηροθερμικές συνθήκες της χώρας μας αντιμετωπίζονται εύκολα και αποτελεσματικά, εφ’ όσον τηρηθούν σωστά οι οδηγίες των Γεωπόνων και συνδυαστούν με κατάλληλες καλλιεργητικές φροντίδες.

    Οι επικίνδυνες ιώσεις που προσβάλλουν το αμπέλι δεν έχουν αερομεταφερόμενους φορείς εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, όπως οι ιώσεις άλλων οπωροκηπευτικών και δενδροκομικών ειδών που μεταφέρονται με διάφορες αφίδες, πράγμα το οποίο θα απαιτούσε συστηματική καταπολέμηση των φορέων αυτών. Οι ιώσεις του αμπελιού μεταφέρονται κυρίως με το πολλαπλασιαστικό υλικό (μοσχεύματα και εμβόλια), εκτός από τον μολυσματικό εκφυλισμό που μεταφέρεται με τους νηματώδεις του εδάφους. Έτσι, η προμήθεια και μόνο κατάλληλου  πολλαπλασιαστικού υλικού απαλλαγμένου ιώσεων, αρκεί να λύσει ταυτόχρονα και το πρόβλημα της προστασίας από όλες σχεδόν τις επικίνδυνες ιώσεις του αμπελιού.

    Σε ότι αφορά τα έντομα και τις αφίδες, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο πλέον επικίνδυνος εχθρός του αμπελιού, ο οποίος και άλλαξε ριζικά τον τρόπο καλλιέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο, η γνωστή  φυλλοξήρα, έχει αντιμετωπιστεί ριζικά και σχετικά σύντομα μετά τον εντοπισμό της στην Ευρώπη με  “Βιολογικό“ τρόπο, δηλαδή με την χρησιμοποίηση υποκειμένων τα οποία προέρχονται από αμερικάνικα είδη.

  

   Με την μικρή αυτή εισαγωγή φαίνεται ότι η αμπελοκαλλιέργεια διεξάγεται  αρκετά εύκολα, σε σχέση πάντα με τις άλλες δυναμικές καλλιέργειες της αγροτικής παραγωγής και απαιτεί μικρότερες  ποσότητες εισροών σε λιπάσματα και φυτοπροστατρευτικά προϊόντα αρκεί να λαμβάνονται υπόψη μερικές προϋποθέσεις. 

    Δεν πρέπει όμως να εφησυχάζουμε διότι νέα προβλήματα εμφανίζονται τα οποία σχετίζονται με τις σύγχρονες τάσεις που επικρατούν στην αγροτική παραγωγή και κυρίως με την ανεξέλεγκτη διακίνηση πολλαπλασιαστικού υλικού από μια περιοχή σε άλλη, ή από μια χώρα σε άλλη. Έτσι με δεδομένη και την έλλειψη κατάλληλης οργάνωσης των αρμοδίων υπηρεσιών ελέγχου, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και σε όλες τις γνωστές αμπελουργικές χώρες του κόσμου, νέες ασθένειες και εχθροί εμφανίζονται σε περιοχές όπου πριν ήταν άγνωστες.  

 Προϋπόθεση όμως της επιτυχούς καλλιέργειας είναι η λήψη κάποιων μέτρων στο  κατάλληλο στάδιο. Τα μέτρα αυτά και οι φροντίδες πρέπει να αρχίζουν να λαμβάνονται πριν ακόμη την εγκατάσταση του αμπελώνα.

 

         

Εγκατάσταση αμπελώνα

 

    Εάν υπάρχει δυνατότητα επιλογής του αγροτεμαχίου στο οποίο θα εγκατασταθεί ο αμπελώνας θα πρέπει να αποφεύγονται πολύ βαριά εδάφη ή εδάφη που κρατάνε νερό, δεδομένου ότι η παρατεταμένη υγρασία στο έδαφος για μεγάλο χρονικό διάστημα εγκυμονεί κινδύνους σηψηριζιών.

    Η προετοιμασία του εδάφους θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες των Γεωπόνων. Θεωρείται απαραίτητη η εδαφολογική ανάλυση  πριν την εγκατάσταση, γιατί βοηθάει, πέραν της σωστής επιλογής του υποκειμένου, στον εντοπισμό σοβαρών ελλείψεων κάποιου θρεπτικού στοιχείου ή υπερβολικής συγκέντρωσης κάποιου που προκαλεί τοξικότητα στα φυτά.  Τα όξινα ή αλατούχα εδάφη, τα εδάφη με υπερβολικές ποσότητες βορίου ή ελλείψεις βορίου αποτελούν πάντα σοβαρά εδαφολογικά προβλήματα της αμπελοκαλλιέργειας.

    Τα στοιχεία της εδαφολογικής ανάλυσης βοηθούν τον γεωπόνο να υποδείξει το καταλληλότερο υποκείμενο (άγριο ή αμερικάνικο όπως λέγεται ), όπου επάνω σ’ αυτό θα εμβολιαστεί το αμπέλι.

    Η χρησιμοποίηση του υποκειμένου σήμερα θεωρείται απαραίτητη σε κάθε γωνιά της Ελλάδος παρά το γεγονός ότι αρκετοί αμπελώνες ευδοκιμούν χωρίς να εμβολιάζονται επάνω σε υποκείμενα .  Αυτό βέβαια είναι μια πρακτική η οποία ακολουθείται όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες χώρες. Όμως υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να προσβληθεί το ριζικό σύστημα από την φυλλοξήρα και να καταστραφεί το αμπέλι. 

    Η φυλλοξήρα διαθέτει κατά την βλαστική περίοδο πολλές γενιές όπου κάποια στιγμή  κατά την έναρξη της θερμής περιόδου,  εισέρχεται στο έδαφος, προσβάλλει και καταστρέφει το ριζικό σύστημα.  Τα αμερικάνικα είδη τα οποία χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα, είναι ανθεκτικά στη φυλλοξήρα. Η φυλλοξήρα τα προσβάλλει, αλλά αυτά έχουν την ιδιότητα να επουλώνουν εύκολα αυτές τις πληγές που δημιουργούνται. 

Είναι επίσης γνωστό ότι το αμπέλι μπορεί να καλλιεργηθεί χωρίς τη χρήση υποκειμένου κάτω όμως από ειδικές συνθήκες όπως αμμώδη εδάφη, παρατεταμένη παραμονή νερού στο έδαφος,  αυξημένη ζωηρότητα  των  φυτών  ( φυτά μεγάλου μεγέθους σε γόνιμα εδάφη με επάρκεια νερού). Παρ’ όλα αυτά θεωρείται απαραίτητη η χρησιμοποίηση  υποκειμένου.    Η προμήθεια  απλών ερρίζων φυτών ή ερρίζων εμβολιασμένων από τις φυτωριακές επιχειρήσεις αποτελεί εγγύηση για την φυτοϋγειονομική κατάσταση των φυτών, δεδομένου ότι τα φυτά αυτά έχουν περάσει από μια συστηματική διαδικασία ελέγχου και πιστοποίησης κοινή για όλες τις Ευρωπακές χώρες. Το σύστημα αυτό όπως λειτούργησε και λειτουργεί έχει βέβαια και τις αδυναμίες του, αλλά σε σχέση με την ανεξέλεγκτη συλλογή υποκειμένων και εμβολίων από τους ίδιους τους παραγωγούς, προφανώς υπερτερεί και έχει ως αποτέλεσμα τουλάχιστον να αποφεύγονται οι επικίνδυνες ιώσεις.

    Ανάλογα με τις συνθήκες καλλιέργειας και τον προορισμό του προϊόντος καθορίζεται το σύστημα διαμόρφωσης και οι αποστάσεις φύτευσης των φυτών.

    Τα γραμμωτά σχήματα  και τα κύπελα με τις διάφορες παραλλαγές τους θεωρούνται τα πιο επιτυχημένα.   Πολύπλοκα σχήματα τύπου U  ή V τα οποία προβάλλονται  τελευταία βρίσκουν εφαρμογή στις περιπτώσεις κυρίως των επιτραπεζίων ποικιλιών, απαιτούν όμως  πολυδάπανες εγκαταστάσεις υποστήριξης ή και κάλυψης.

    Κατά την φύτευση θα πρέπει να αποφεύγεται η χρησιμοποίηση λιπασμάτων δεδομένου ότι τα φυτά κατά τον πρώτο χρόνο της ζωής τους στον αμπελώνα δεν έχουν μεγάλες απαιτήσεις σε θρεπτικά συστατικά που θα δικαιολογούσαν την προσθήκη λιπάσματος, το οποίο μάλιστα πολλές φορές μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα. Βεβαίως πριν τη φύτευση θα πρέπει να προστίθενται σε βάθος μεγάλες ποσότητες Φωσφόρου και Καλίου.

    Τα απλά έρριζα ή τα έρριζα εμβολιασμένα θα πρέπει να φυτευτούν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε το σημείο ένωσης εμβολίου και υποκειμένου να βρίσκεται πάνω από την επιφάνεια του εδάφους κατά 4 – 5 εκατοστά .  Εάν το σύστημα διαμόρφωσης που έχει επιλεγεί είναι το γραμμωτό θα πρέπει να γίνει και η εγκατάσταση της υποστύλωσης .

    Η φροντίδα για την σωστή διαμόρφωση των φυτών θα πρέπει να αρχίζει από την βλαστική περίοδο που ακολουθεί την εγκατάσταση του αμπελώνα, όπου με κατάλληλα θερινά και χειμερινά  κλαδέματα διαμόρφωσης  να  επιτυγχάνεται το αντιπροσωπευτικό σχήμα διαμόρφωσης, αποφεύγοντας πάντα τις μεγάλες πληγές σε αυτό το στάδιο και επιδιώκοντας την καλύτερη δυνατή συμμετρία των φυτών.

    Κατά τον πρώτο και τον δεύτερο χρόνο μετά την εγκατάσταση του αμπελώνα φροντίζουμε πάντα να αφαιρούμε τις ταξιανθίες μετά την εμφάνισή τους, γιατί οποιαδήποτε παραγωγή σε αυτό το στάδιο θεωρείται υπερβολική.  Κατά το στάδιο αυτό το φυτό δημιουργεί τα μόνιμα  μέρη του ( ριζικό σύστημα, κορμό, βραχίονες) και τα σταφύλια λειτουργούν ανταγωνιστικά . Στα επόμενα χρόνια και μέχρι το φυτό να αποκτήσει σχεδόν το τελικό του σχήμα, η παραγωγή θα πρέπει να μετριάζεται, εφαρμόζοντας βραχύτερο κλάδεμα, ή αφαιρώντας κάποιες ταξιανθίες.

 

Γενικές οδηγίες σε ηλικιωμένους αμπελώνες

    Οι οδηγίες αυτές αφορούν μερικές πλευρές της αμπελοκαλλιέργειας, τις πιο σημαντικές ίσως,  γιατί είναι αδύνατον να αναλυθούν όλες.

     Κατά την χειμερινή περίοδο η σημαντικότερη εργασία είναι το κλάδεμα αλλά όμως θα πρέπει την περίοδο αυτή να λαμβάνεται μέριμνα τόσο για την εφαρμογή και ενσωμάτωση των λιπασμάτων, όσο και  για την κατάσταση των αμπελώνων από την άποψη των ζιζανίων.

       Ο τρόπος,  η χρονική περίοδος και οι κλιματικές συνθήκες που επικρατούν κατά το κλάδεμα βοηθάνε στο να αποφεύγονται κάποιες ασθένειες του ξύλου και κυρίως η Ευτυπίωση. Έτσι θα πρέπει να αποφεύγεται το πρώιμο κλάδεμα και εάν είναι δυνατόν να γίνεται κατά την περίοδο του Φεβρουαρίου. Να αποφεύγεται το κλάδεμα κατά τις βροχερές περιόδους και για δύο μέρες  μετά από παρατεταμένες βροχοπτώσεις . Να αποφεύγονται οι μεγάλες πληγές του κλαδέματος. Συνιστάται επίσης μετά το κλάδεμα να γίνεται μια εφαρμογή με πυκνό χαλκούχο διάλυμα στις τομές, εάν δεν υπάρχει η δυνατότητα εφαρμογής ειδικών διασυστηματικών σκευασμάτων.    Η ανάπτυξη των ζιζανίων κατά την διάρκεια του χειμώνα δυσκολεύει την συστηματική αντιμετώπισή τους αργότερα, γι’ αυτό μέσα στον χειμώνα και όταν το επιτρέπει ο καιρός, πρέπει να γίνεται μηχανική καταπολέμηση των ζιζανίων με ένα φρεζάρισμα. Για αποτελεσματικότερη καταπολέμηση μπορούν να εφαρμόζονται και υπολειμματικά ζιζανιοκτόνα ανάλογα με τις υποδείξεις των γεωπόνων.

    Σε ότι αφορά την εφαρμογή των λιπασμάτων θα πρέπει να τονιστεί ότι τα τρία κυρίως θρεπτικά στοιχεία που προστίθενται στο έδαφος ( άζωτο, φώσφορος και κάλιο) συμπεριφέρονται και διαφορετικά. Έτσι το άζωτο είναι εξαιρετικά ευδιάλυτο και σε περιόδους παρατεταμέμων βροχών ξεπλένεται και περνά στα υπόγεια νερά Κατά συνέπεια η βασική λίπανση Αζώτου θα πρέπει να πραγματοποιείται αργά το χειμώνα. Οι ποσότητες ανά στρέμμα καθώς και η μορφή του αζωτούχου λιπάσματος εξαρτώνται από την γονιμότητα του εδάφους, τις κλιματικές συνθήκες, και το ύψος της παραγωγής ανά στρέμμα. Ως εκ τούτου θα πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες των Γεωπόνων για τις μορφές και τις ποσότητες του αζώτου.

   Το κάλιο είναι ένα στοιχείο το οποίο δεσμεύεται εύκολα από το έδαφος. Στις περιπτώσεις σοβαρών ελλείψεων θα πρέπει να προστίθεται στο έδαφος σε μεγάλες ποσότητες (50 -100 μονάδες το στρέμμα) και πάντα πολύ ενωρίς τον χειμώνα για να επηρεάσει τη βλαστική περίοδο που ακολουθεί. Σε περιπτώσεις λιπάνσεων ρουτίνας θα πρέπει να προστίθεται σε ποσότητες 5 – 10 μονάδων το στρέμμα, ανάλογα με την ποσότητα παραγωγής ανά στρέμμα.

    Οι ελλείψεις φωσφόρου είναι σπάνιες στο αμπέλι και οι ποσότητες που προστίθενται δεν θα πρέπει να ξεπερνούν τις 5 μονάδες το στρέμμα. Η εποχή εφαρμογής του φωσφορικού λιπάσματος  δεν έχει καμιά σημασία

    Για άλλα ειδικά εδαφολογικά προβλήματα που μπορεί κανείς να συναντήσει, σήμερα υπάρχουν εξοπλισμένα εργαστήρια όπου μπορεί να απευθυνθεί και να έχει αξιόπιστες λύσεις, σύμφωνα πάντα με τις υποδείξεις των γεωπόνων.

 Σε ότι αφορά τώρα τις μυκητολογικές ασθένειες που προσβάλλουν συχνά  το αμπέλι και απαιτούν την συστηματική καταπολέμηση κατά τη διάρκεια της βλαστικής περιόδου, αυτές είναι το ωίδιο ο περονόσπορος και ο βοτρύτης. Μεταξύ των τριών αυτών ασθενειών , περισσότερα προβλήματα στη χώρα μας προκαλεί το ωίδιο. Οι δύο άλλες ασθένειες παρουσιάζουν έξαρση στις βροχερές χρονιές ή σε υγρές περιοχές. Ο περονόσπορος προκαλεί μεγαλύτερες ζημίες  στις χρονιές με βροχερή ανοιξιάτικη περίοδο ενώ ο βοτρύτης όταν βρέχει συχνά κατά την περίοδο πριν την ωρίμανση των σταφυλιών.

 

    Αρχίζοντας με το ωίδιο θα πρέπει να τονιστούν κάποια σημεία που θα συμβάλλουν στην πιο αποτελεσματική αντιμετώπισή του.

    Οι προσβολές των φύλλων μπορούν να συμβούν καθ’ όλη την διάρκεια της βλαστικής περιόδου αλλά κυρίως ευνοούνται από θερμοκρασίες  20 – 250 C και από ευνοϊκή σχετική υγρασία.  Η υψηλή σχ. υγρασία και η θερμοκρασία πάνω από 110C, ευνοούν την απελευθέρωση των ασκοσπορίων του μύκητα και οι  άνεμοι κατά την ευνοϊκή περίοδο ευνοούν την εξάπλωσή τους. Για να υπάρχει διασπορά των ασκοσπορίων και των προσβολών θα πρέπει η ταχύτητα του ανέμου να είναι μεγαλύτερη από 2 – 3 μέτρα το δευτερόλεπτο. Κατά την περίοδο των προσβολών των ταξιανθιών και των ραγών οι επεμβάσεις θα πρέπει να είναι συχνές.   Οι προσβολές των ταξιανθιών δεν φαίνονται παρά μετά το δέσιμο των ανθέων. Οι ταξιανθίες  παρουσιάζουν την μεγαλύτερη ευαισθησία κατά το στάδιο μεταξύ δεσίματος και κλεισίματος του σταφυλιού. Από εκεί και ύστερα οι ταξιανθίες δεν προσβάλλονται εύκολα.

    Το κλειδί στην σωστή αντιμετώπιση του ωιδίου είναι οι πρώιμες επεμβάσεις. Οι κλιματικές συνθήκες καθώς και οι προσβολές των φύλλων από το ωίδιο αποτελούν κινδύνους και ενδείξεις για επερχόμενες προσβολές των ταξιανθιών και των καρπών.

Έτσι για μια αποτελεσματική αντιμετώπιση του ωιδίου θα πρέπει να εφαρμόζονται πρώιμες επεμβάσεις με θειάφι  για την σωστή προστασία του φυλλώματος και κατά την περίοδο της αυξημένης ευαισθησίας των καρπών ( περίοδος δεσίματος – κλεισίματος) θα πρέπει να γίνονται το πολύ μέχρι δύο επεμβάσεις με έναν αναστολέα της εργοστερόλης. Από εκεί και ύστερα και οι συνθήκες του περιβάλλοντος συνήθως δεν ευνοούν τις προσβολές  του ωιδίου και η αντιμετώπισή του μπορεί να γίνεται με ενώσεις που έχουν δευτερογείς επιδράσεις κατά του ωιδίου.

Η συμμετοχή του θείου στα προγράμματα φυτοπροστασίας κατά του ωιδίου θεωρείται κλειδί τόσο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του μύκητα, αλλά και για την αποφυγή  της ανθεκτικότητας που παρατηρείται σε ορισμένες φυτοπροστατευτικές  ενώσεις όπως οι αναστολείς της εργοστερόλης ή οι στρομπιλουρίνες.

 

Ο Βοτρύτης είναι μια ασθένεια η οποία λόγω των ξηροθερμικών συνθηκών που επικρατούν κατά την θερινή περίοδο δεν δημιουργεί συνήθως προβλήματα στη χώρα μας. Όμως σε υγρές περιοχές όπως και σε περιόδους βροχοπτώσεων όταν εκδηλώνεται, είναι δύσκολη η αντιμετώπισή του. Γι’ αυτό θα πρέπει να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης πέραν των επεμβάσεων με μυκητοκτόνα. Επιβάλλεται μετριασμός της ζωηρότητας των φυτών, και αποφυγή του πυκνού φυλλώματος. Αφαίρεση των φύλλων της βάσης του βλαστού κατά την περίοδο του γυαλίσματος της ράγας,  τα οποία καλύπτουν τα σταφύλια με σκοπό αυτά να αερίζονται επαρκώς, αλλά και το ψεκαστικό διάλυμα να έρχεται σε καλύτερη επαφή με τα σταφύλια.  Αποτελεσματική αντιμετώπιση της ευδεμίδας,  δεδομένου ότι οι προβολές από την ευδεμίδα ιδιαίτερα αυτές της δεύτερης γενεάς πολλαπλασιάζουν τις προσβολές από τον βοτρύτη.  Προσοχή κατά την εφαρμογή του ψεκασμού έτσι ώστε το ψεκαστικό διάλυμα να κατευθύνεται κυρίως  προς τα σταφύλια τα οποία θα πρέπει να διαβρέχονται πλήρως. Η ταχύτητα του ελκυστήρα κατά τον ψεκασμό να μην ξεπερνά τα 5 χιλιόμετρα την ώρα.

 

    Για τον περονόσπορο θα πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα για ελαχιστοποίηση των πρώιμων προσβολών με καλύτερη στράγγιση των νερών του αμπελώνα από σημεία που λιμνάζει,  την αφαίρεση λαιμάργων βλαστών οι οποίοι έρπουν στο έδαφος. Η σωστή χρησιμοποίηση   των διαφόρων κατηγοριών φυτοπροστατευτικών ενώσεων, καθώς και η συμμετοχή σκευασμάτων του χαλκού εξασφαλίζει την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ασθένειας χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.

 

Σε κάθε περίπτωση τόσο το θειάφι όσο και ο χαλκός θα πρέπει να συμμετέχουν στα προγράμματα φυτοπροστασίας για την αντιμετώπιση του ωιδίου και του περονοσπόρου για να αποφεύγονται τα φαινόμενα αντοχής. Θα πρέπει να περιορίζονται οι χημικές ενώσεις που  προκαλούν ανθεκτικότητα και να συμμετέχουν ή να εναλλάσσονται το Θειάφι ή ο Χαλκός αντίστοιχα.  

 

 Ο Χαλκός και το θείο στη προστασία του Αμπελιού

Απ’ ότι φαίνεται  η σύγχρονη έρευνα μας αποκαλύπτει νέες πλευρές της σπουδαιότητας των δύο αυτών στοιχείων που θα τα καθιστούν  δύο σημαντικά φυτοφάρμακα της αμπελουργίας.  Θεωρούνται δύο στοιχεία  φιλικά  προς  το περιβάλλον και επιτρέπεται η χρήση τους στα πλαίσια της αποτελεσματικής  προστασίας του περιβάλλοντος.

 

Βορδιγάλλειος πολτός

 Αποτελεί το πρώτο σκεύασμα που χρησιμοποιήθηκε κατά του περονοσπόρου από μια τυχαία παρατήρηση  κάποιου ο οποίος χρησιμοποιούσε θειικό χαλκό για να προστατεύει τους πασσάλους και το 1885  αναγνωρίστηκε ως μυκητοκτόνο κατά του περονοσπόρου.

 

  Αποτελεί προϊόν αντίδρασης του θειικού χαλκού και της ασβέστου (2Kg Θειικού χαλκού + 1,3Κg ασβέστου στα 100L νερού ) το οποίο  παριστάνεται με το παρακάτω σχήμα:     4CuSO4 + 3 Ca (OH)2 + 7H20 . Τα ιόντα του χαλκού  Cu++ τα οποία και εκλύονται στο διάλυμα,  αποτελούν και την δραστική ουσία του παραπάνω διαλύματος κατά των μυκήτων.

Οι ενώσεις που απαντώνται σε ένα διάλυμα βορδιγάλλειου πολτού είναι :

 

  1. Ca[Cu4 (OH)6(SO4)2](HO)3 (τριένυδρο άλας 6 – βασικού θειικού χαλκού και του

                                          Ασβεστίου)

  1. Cu4 (OH)6SO4 H2O (ένυδρος 6 – βασικός θειικός χαλκός)

 

  1. Cu4(OH)6 SO4 (6 – βασικός θειικός χαλκός). 

 

  1. Cu3(OH)4SO4 (τετρα – βασικός θειικός χαλκός)

 

  1. CaSO4 .2HO ( ένυδρος θειικός χαλκός)

 

  1. CaSO4 1/2H2O (ημιένυδρος θειικός χαλκός)

 

Επιπτώσεις στον άνθρωπο και το περιβάλλον

   Ο θεικός χαλκός παρουσιάζει  πολύ μικρές επιπτώσεις στον άνθρωπο και το περιβάλλον.

   Από τοξικολογική άποψη ο θειικός χαλκός δεν παρουσιάζει παρά μια μικρή τοξικότητα με στοματική λήψη και δερματική επαφή.  Προκαλεί όμως ερεθισμό στα μάτια.

Ο βορδιγάλλειος πολτός όμως δεν παρουσιάζει τοξικότητα από στοματική λήψη ή δερματική επαφή. Σε σχέση με τον θειικό χαλκό, ο βορδιγάλλειος πολτός  προκαλεί πολύ ηπιότερα ερεθιστικά φαινόμενα στα μάτια.  Άρα δεν θεωρείται επικίνδυνος για τον άνθρωπο.

 

Μεταβολισμός του χαλκού

   Ο χαλκός αποτελεί στοιχείο συστατικό των ζωντανών οργανισμών . Επίσης είναι γνωστό ότι ο χαλκός συμμετέχει σε πάρα πολλά ένζυμα.

 

Υπολλείματα

    ο χαλκός των επεμβάσεων κατά του περονοσπόρου εξαφανίζεται καταβυθιζόμενος κατά την αλκοολική ζύμωση και έτσι στο κρασί δεν ξεπερνά ποτέ το ανώτατο όριο (1mg/L) και οι συνηθισμένες ποσότητες είναι μικρότερες των 0.1 – 0.2 mg/L.

 

Περιβάλλον

   Σε ότι αφορά τις μέλισσες και τα ζώα είναι ελάχιστα τοξικός και μάλιστα έχουν γίνει σχετικές μελέτες για την καταπολέμηση της βαρωάττωσης των μελισσών χωρίς να έχουν παρατηρηθεί επιπτώσεις στις μέλισσες. θεωρείται τοξικός για τα φύκη. Η τοξικότητα στα ψάρια είναι πολύ διαφορετική ανάλογα με το είδος και τις συνθήκες του περιβάλλοντος Στο έδαφος έχει την τάση να συσσωρεύεται υπό την μορφή οργανικών ενώσεων ( χηλικές ενώσεις χαλκού). Στις περισσότερες περιπτώσεις οι μορφές αυτές του χαλκού είναι ελάχιστα ή καθόλου αφομοιώσιμες από τα φυτά και τους άλλους οργανισμούς.

 

Δραστικότητα

Αποτελεί ένα δραστικό φυτοπροστατευτικό προϊόν κατά του περονοσπόρου και αυτό είναι γνωστό  από το απώτερο παρελθόν αλλά δρα και κατά άλλων μυκήτων με διαφορετικό τρόπο.

Σε ότι αφορά το ωίδιο οι όψιμες προσβολές του στο αμπέλι έχουν ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό πολυαρίθμων κλειστοθηκίων τα οποία αποτελούν προϊόντα του ‘’εγγενούς’’ πολλαπλασιασμού του μύκητα. Αυτά τα κλειστοθήκια  αποτελούν χρόνο με τον χρόνο παράγοντες αυξημένης πίεσης μολυσμάτων. Η επέμβαση την εποχή αυτή με βορδιγάλλειο πολτό έχει ως αποτέλεσμα την δραστική μείωση του σχηματισμού κλειστοθηκίων. Εκτός των παραπάνω ο Βορδιγάλλειος πολτός έχει και άμεση επίδραση κατά του μυκηλίου.

 

Βοτρύτης

 Εχει αποδειχτεί ότι συνδυασμένη επέμβαση ενώσεων του χαλκού και του Ronilan (vinclozaline) διπλασίαζε την αποτελεσματικότητα.

 

 

Επιπλέον ο χαλκός δρα και κατά άλλων παθογόνων όπως τα :

Pseudopeziza tracheiphila, Altrenaria, Xylophilus ampelinus, Agrobacterium,

Eutypa.

 

   Θα μας φαινόταν λίγο περίεργο αν πριν από μερικά χρόνια μας έλεγαν ότι ο χαλκός είναι και ένα αποτελεσματικό εντομοκτόνο. Η Όξινη σήψη είναι μια ασθένεια η οποία εκδηλώνεται με:

 

                     – αλλοίωση της σταφυλής

                      – ροή χυμού

                      – οσμή οξικού οξέως

                       -έντονη παρουσία της δροσόφιλας  κλπ.

 

Ο ρόλος της δροσόφιλας είναι καθοριστικός και η αντιμετώπιση της δροσόφιλας είναι αναγκαία.

Έχει αποδειχτεί ότι δύο επεμβάσεις με εντομοκτόνα είχαν τα ίδια αποτελέσματα με αντίστοιχες επεμβάσεις με Βορδιγάλλειο πολτό.

 

      Έτσι ο χαλκός αποτελεί ένα πολυδύναμο φυτοπροστατευτικό προϊόν  με ευρύ φάσμα δράσης ως μυκητοκτόνο, βακτηριοκτόνο και κατά της δροσόφιλας θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως εντομοκτόνο.  Μπορεί να εφαρμοστεί όλες τις εποχές ανάλογα με την περίπτωση. Παρουσιάζει μόνο θετικά αποτελέσματα εκτός από κάποιες περιπτώσεις που επηρεάζει  τα αρώματα σε κάποιες ποικιλίες.

 

Θείο: ένα αναντικατάστατο μυκητοκτόνο για την αμπελοκαλλιέργεια

 

Η χρησιμοποίηση του θείου για την αντιμετώπιση του ωιδίου στην αμπελοκαλλιέργεια  έχει κιόλας κλείσει περίπου 150 χρόνια.

Κατ’ αρχήν ο κηπουρός TUCKER  στην Αγγλία το 1845 παρατήρησε για πρώτη φορά την ασθένεια του ωιδίου μέσα σε θερμοκήπια αμπέλου .

Το 1846 ο KYLE  χρησιμοποίησε σκόνη θείου για την καταπολέμηση του ωιδίου.

Στη συνέχεια to 1846 ο BERKELEY    ονόμασε το ωίδιο O:idium Tuckeri  και μελέτησε τον μύκητα .

Από το 1850 –  51 ο DUCHARTE  άρχισε να χρησιμοποιεί συστηματικά το θειάφι σκονίζοντας φύλλα και καρπούς με το στοιχείο αυτό, αφού προηγουμένως τα διέβρεχε με νερό.

 

Το θείο ανάλογα με τα φυσικά του χαρακτηριστικά και τον τρόπο επεξεργασίας κυκλοφορεί στο εμπόριο ως σκόνη για επίπαση και ως βρέξιμο θείο.

Σκόνες επίπασης :

  Θείο τετριμένο, το οποίο παρασκευάζεται με άλεση και το μέγεθος των κόκκων κυμαίνεται από 15 – 100 μικρά. Έχει πυκνότητα 0.83 και χρησιμοποιείται σε ποσότητες 3,5 – 5 κιλά το στρέμμα.

Άνθος του θείου, το οποίο παρασκευάζεται με ειδικό τρόπο έτσι ώστε να έχει τη μορφή άχνης όπου το μέγεθος των κόκκων κυμαίνεται από 5 – 15 μικρά. Έχει πυκνότητα 0.50 και χρησιμοποιείται σε ποσότητες 2,5 κιλά το στρέμμα.

Η καθαρότητα των σκονών επίπασης είναι υψηλή και φθάνει στο 98 – 99%

 

Βρέξιμες σκόνες: (1930)

Στις βρέξιμες σκόνες το θείο αποτελείται από κόκκους πολύ μικρού μεγέθους κάτω από 12 μικρά . Περιέχονται επίσης και διάφορες πρόσθετες ουσίες όπως τασιενεργές για το άπλωμα των σταγονιδίων επάνω στη φυλλική επιφάνεια καθώς επίσης και διάφορες εξαπλωτικές ουσίες. Το πλεονέκτημά τους είναι ότι κυκλοφορούν σε συμπαγή σκευάσματα ,  και διακινούνται εύκολα.

 

Πυκνά αιωρήματα:

παρασκευάζονται με την βοήθεια διαλυτών στους οποίου διαλύεται το θείο και δύσκολα σταθεροποιούνται . Το μέγεθος των κόκκων του θείου είναι 2 – 3 μικρά. Περιέχουν πρόσθετες ουσίες όπως τασιενεργές, εξαπλωτικές, διογκωτικές. (πχ Super Six 72 )

 

Κοκκώδη βρέξιμα σκευάσματα:   

Σ’ αυτά το μέγεθος των κόκκων κυμαίνεται από 1 – 8 μικρά . Περιέχουν επίσης διάφορα πρόσθετα και είναι συμπυκνωμένα σκευάσματα όπου το θείο βρίσκεται σε υψηλή πυκνότητα.

 

1958 Εμφανίστηκε το Dinocap

 

1980 Εμφανίστηκαν οι αναστολείς της Εργοστερόλης

Piperazines(triforine)

 -Pyrimidines(fenarimole)

 -Triazoles (penconazole)

 -Pyridines(Ryrifenox)

 

Το 1990 Εμφανίστηκαν οι Strobilurines

 

Η εκτεταμένη χρησιμοποίηση των αναστολέων της εργοστερόλης και η αλόγιστη χρήση τους από το ένα μέρος, καθώς και ο παραγκωνισμός του θείου από το άλλο είχαν ως συνέπεια την ανάπτυξη αποδεδειγμένης αντοχής του ωιδίου στην κατηγορία αυτήν των ωιδιοκτόνων. Έτσι μερικές χρονιές το ωίδιο αποτελούσε μια από τις πιο δύσκολες μυκητολογικές ασθένειες.

 Το θείο δρα δια των ατμών του και δεν είναι απαραίτητη η επαφή του με τα όργανα του μύκητα. Ο σχηματισμός Η2S στα  κύτταρα του μύκητα, έχει ως αποτέλεσμα μια συνδυασμένη δράση κατά του ωιδίου :

 

Έτσι αυτό:

  – μπλοκάρει την αναπνοή των κυττάρων
  – αναστέλλει τη σύνθεση των  νουκλεϊκών οξέων
 – αναστέλλει  την πρωτεϊνική σύνθεση
 – έχει ως αποτέλεσμα την μεγάλη απώλεια ένέργειας των κυττάρων

 

 Η πολλαπλή αυτή δράση του στα κύτταρα του ωιδίου καθιστούν αδύνατη την ανάπτυξη αντοχής.  

 

Είναι εξίσου αποτελεσματικό τόσο κατά των κονιδίων όσο και κατά των μυκηλίων του μύκητα.

 

Βασικές αρχές για την καλύτερη αντιμετώπιση του ωιδίου

Οι πρωιμες προσβολές του ωιδίου εμφανίζονται στα πράσινα μέρη του φυτού, (ταξιανθίες βλαστοί φύλλα) υπό την μορφή ενός αραχνώδους υπόλευκου μυκηλιακού πλέγματος το οποίο καλύπτει τα διάφορα όργανα του φυτού.  Η προέλευση αυτού του μυκηλιακού πλέγματος οφείλεται στις προσβολές των λανθανόντων οφθαλμών  προς το τέλος της προηγούμενης βλαστικής περιόδου. Συνεπώς αν δεν εφαρμοστεί πρώιμη καταπολέμηση του ωιδίου η μορφή αυτή της προσβολής είναι πολύ συχνή σε ποικιλίες που συνήθως την παρουσιάζουν.

Επί πλέον εάν στα φύλλα του φθινοπώρου έχουν σχηματιστεί κλειστοθήκια ωιδίου αυτά παρασύρονται από τα νερά της βροχής και καταλήγουν πολύ συχνά στα σκισίματα του  ρυτιδώματος  των βλαστών και των άλλων μονίμων μερών του φυτού.

 Η περίοδος κατά την οποίαν απελευθερώνονται τα ασκοσπόρια από τα κλειστοθήκια εξαρτάται από τη χρονιά  και γίνεται ενωρίς την Άνοιξη ή αργότερα (Απρίλιο – Μάϊο).

Είναι όμως γνωστό ότι η βροχή και η υψηλή σχετική υγρασία συμβάλλουν στην απελευθέρωση των ασκοσπορίων .

Αργότερα  η περίοδος  αυξημένης ευαισθησίας στο ωίδιο είναι το στάδιο που ακολουθεί μετά το δέσιμο των ραγών μέχρι το κλείσιμο του σταφυλιού.  Οι δυνατοί άνεμοι και οι βροχές και  η ανακίνηση του φυλλώματος από τις διάφορες καλλιεργητικές εργασίες (πχ κορυφολόγημα)   προκαλεί την αυξημένη διάδοση των κονιδίων του μύκητα κατά την περίοδο αυτή και ένταση των μολύνσεων.

 

Έτσι το κλειδί για την καταπολέμηση του ωιδίου αποτελούν:

 

  1. Πρώϊμες επεμβάσεις ( από το στάδιο των τριών φύλλων)
  2. Επέμβαση στο στάδιο της ανθοφορίας
  3. Επέμβαση κατά το κλείσιμο του σταφυλιού
  4. Περιορισμός των επεμβάσεων με αναστολείς της εργοστερόλης στους 2 ή 3  στο πιο κατάλληλο στάδιο.

 

Σε κάθε περίπτωση τόσο για την αντιμετώπιση του ωιδίου όσο και του περονοσπόρου για να αποφεύγονται τα φαινόμενα αντοχής θα πρέπει να περιορίζονται οι χημικές ενώσεις που τις προκαλούν και να εναλλάσσονται με άλλες διαφορετικού τρόπου δράση.

Posted in Αμπέλι/Κρασί, Γεωργία.